Mazeret izni İş Kanunu çerçevesinde karşımıza çıkan bir izin türüdür. “Mazeret izni nedir?” sorusuna yanıt verebilmek için öncelikle mazeret kavramını yakından incelemek ve temelini anlamak gerekir.

Burada bahsettiğimiz tanım kelimenin genel tanımından ziyade hukuki olarak tanımlanmış halidir.

İş hukuku terminolojisinde mazeret, işçilerin işin gereklerinden kaynaklanmayan ve kendi özel yaşamlarını ilgilendiren nedenler ile işe gelememeleri durumu olarak geçmektedir.

İş hukuku ile ilgili temel kavramlar için iş ve işçi hukuku başlıklı yazının okunmasını tavsiye ederiz.


Mazeret İzni Nedir?

Mazeret izni işçi kişisel veya özel hayatında iş ile bağlantılı olmayan bir durum ile karşı karşıya kaldığından iş sözleşmesinden (ya da toplu iş sözleşmelerinden) ötürü verilen bir izin türüdür.

Bahsi geçen bu özel durumlara yakından bakacak olursak her şeyden önce mazeret izni çeşitlerine ve detaylarına göz atmak gerekir.


İş Hukukunda Mazeret İzninin Yasal Dayanakları

İş Hukukuna mazeret izni kavramı 2015 yılında yapılan değişiklikle girmiştir. 4857 Sayılı İş Kanununa 6645 Sayılı Kanunun 35. maddesi ile eklenen “Ek 2. Madde” ile Mazeret İzninin şartları ve kavramsal olarak tasnifi gösterilmiştir.

İŞ Kanununun 49. Maddesinde her gün için 1 günlük ücret ödenmesi gerektiği, 46. maddeye göre de çalışılmış gün olarak hesap edilmesi gerektiği açıkça ifade edilmiştir.

Mazeret izni memur açısından belli başlı şart ve koşullara bağlanmıştır. Bu bağlamda memurlar için mazeret izni 657 sayılı kanunun 104. maddesinin C bendinde düzenlenmiştir.


Mazeret İzinleri Nelerdir?

Mazeret izin süreleri belirli şartlarda farklı sürelerde verilmektedir. Yine iş hukukunda izin çeşidi olarak gösterilmesine rağmen ek 2. madde kapsamında sayılmayan izin çeşitleri de bulunmaktadır.

Ancak unutmamak gerekir ki nişan, söz ya da kına gibi düğün hazırlığı sayılabilecek etkinliklerde mazeret izni kullanılamaz.

Bu noktada belirtmek gerekir ki mazeret izni hallerinde işçinin çalışamadığı günlerdeki ücretinde kesinti yapılmaz ve bu günlerdeki çalışmaları da çalışma günlerinden sayılır. Bunun için çalışma saatleri başlıklı yazı okunmalıdır.

İşçilere verilmesi zorunlu olan bu izinler, yukarıda saymış olduğumuz durumlardan herhangi birinin ortaya çıkması durumunda ücretten bir kesintiye sebep olmamaktadır ve ücretli mazeret izni olarak geçmektedir.

Mazeret izni senelik izinden düşmemektedir.

Buna işçiye şu durumlarda mazeret izni verilmektedir:

  • Kendi Evliliğinde.
  • Anne veya Babasının, eşinin, kardeşinin ve çocuğunun ölümünde.
  • Eşinin Doğum Yapması Halinde.
  • En az %70 oranında engeli olan çocuğunun tedavisinde.
  • Süreğen Hastalığı olan çocuğunun tedavisinde.

Mazeret İzni Kullanmayı Gerektiren Diğer Haller Nelerdir?

Diğer mazeret izni çeşitleri ele alındığında belirtmek gerekir ki sayılan bu hallerin dışında herhangi bir yasal düzenleme getirilmemiştir. Ek 2. Maddenin incelenmesinde de mazeret izinlerinin sınırlı olarka belirtildiği görülecektir.

Çalışanların belirtilen sebeplerin ötesinde herhangi bir mazeret izni hakkı elde edebilmesi için bireysel iş sözleşmelerinde ya da toplu iş sözleşmelerinde bununla ilgili bir düzenlemenin bulunmsı gerekmektedir.

Bu tür düzenlemelerin gerçekleştirilmesi durumunda bu kapsamdaki mazeret izinleri çalışanlar açısından bir hak anlamına gelecek ve bu hakkın kullanılması nedeni ile de herhangi bir ücret kesintisi yapılamayacaktır.

Özellikle özel sektörde, yukarıdaki dışında kişinin sunduğu mazerete göre izin vermek tamamen işverenin inisiyatifine bırakılmıştır.

Fakat işveren burada Eşit Davranma Borcuna aykırı davranmaması gerekmektedir.


İş Hukukunda Mazeret İzin Süreleri

  • Kendi Evliliğinde: 3 GÜN
  • Anne veya Babasının, eşinin, kardeşinin ve çocuğunun ölümünde: 3 GÜN
  • Eşinin Doğum Yapması Halinde: 5 GÜN
  • En az %70 oranında engeli olan çocuğunun tedavisinde: 10 GÜN ( 1 Yılda en fazla ve rapora dayalı olarak)
  • Süreğen Hastalığı olan çocuğunun tedavisinde : 10 GÜN ( 1 Yılda en fazla ve rapora dayalı olarak)

İdare Hukukunda Mazeret İzni Süreleri

İdarenin takdir hakkına bağlı olarak mazeret izni devlet memurlarına toplamda 10 güne kadar verilebilmektedir.

Bu noktada vurgulamak gereken önemli hususlardan bir tanesi, bu 10 günlük mazeret izni süresinin verilebilmesi için gerekli olan durum ve koşulların kanunda tek tek sayılmamış olmasıdır.

Başka bir deyişle bu durumların yorumu kanunen belirlenmemiş olup, tamamen idarenin takdirine bırakılmıştır.

Memurlara mazeret izni 10 güne kadar verilebileceği gibi memurun talebi ve işverenin onayı doğrultusunda bir 10 gün daha izin verilebilmektedir; ancak bu ikinci 10 günlük mazeret izni süresi işçinin yıllık izninden düşürülmektedir.

Öğretmen mazeret izni kullanmak istediğinde ise her ne kadar memur ile aynı süre ve haklara sahip olsa da, ilk 10 günlük hakkını kullandıktan sonra ikinci 10 günlük mazeret izni uygulamasından yararlanamamaktadır.

Özel sektörde mazeret izni yönetmeliği, mazeret izni kullanım haklarını tamamen şirketlerin inisiyatifine bırakmış olup bazı pozisyon ve çalışma türleri için ücretsiz mazeret izni söz konusu olurken, bazı durumlarda ise ücretli mazeret izni söz konusu olabilmektedir.

Tabii ki özel sektörde de kanunda geçerli olan mazeretler için işverenin inisiyatif kullanarak mazeret izni vermeme gibi bir lüksü olmadığını da vurgulayalım. Buna ek olarak mazeret izni hastalık, yorgunluk ve halsizlik gibi durumlarda da sıklıkla başvurulan bir izin türü olarak karşımıza çıkıyor.

Özel sektörde mazeret izni süreleri 3 ila 10 gün arasında değişkenlik gösterebilmekle birlikte çoğu özel şirketin bu süreyi optimal olarak 3 izin gününde tuttuğunu belirtmekte fayda var.